زردی نوزادان

((  به نام خدا  ))

مقدمه ای در خصوص بیماری زردی نوزادان ( یرقان )

اکثر نوزادان از زمان تولد تا 15 روزگی دچار درجاتی از زردی در پوست و چشم می شوند . که شایعترین دلایل آن عبارتند از :

• کم کاری یا کار نکردن کبد نوزاد به دلیل کامل نشدن کبد
• ناسازگاری خون و Rh مادر با نوزاد
• کم کاری تیروئید نوزاد ، کمبودهای آنزیمی گلبول های قرمز مثل بیماری فاوویسم
• زردی ناشی از کمبود دریافت شیر مادر ، زردی ناشی از شیر مادر

توضیحی در خصوص کم کاری یا کار نکردن کبد نوزاد که شایعترین دلیل زردی می باشد :

در بدن انسان ها ، از تخریب گلبولهای قرمز خون ماده زرد رنگی به نام بیلی روبین تولید می شود که با گردش خون در کبد ، تصفیه و از طریق مدفوع و ادرار دفع می گردد . به طور معمول زردی در نوزادان از تجمع این ماده در خون ایجاد می شود . که دلیل آن دفع نشدن بیلی روبین از خون توسط کبد می باشد . کبد اکثر نوزادان در چند روز اول تولد کامل نشده و توانایی تجزیه ، تصفیه و دفع بیلی روبین از خون را ندارند این موضوع باعث می شود که میزان بیلی روبین در خون افزایش یافته و رنگ پوست و چشم نوزاد زرد  شود . میزان زردی در نوزادان در چند روز اول تولد بسیار متفاوت می باشد و ممکن است به خودی خود پس از چند هفته کبد نوزاد کامل شده و فرآیند دفع بیلی روبین در بدن به صورت طبیعی آغاز شده و در نتیجه نوزاد درمان شود . ولی مسئله مهم درمان سریع طی چند روز اول می باشد چرا که تاخیر در درمان زمانی که ميزان بيلي روبين بالاتر از حد بوده و بدون درمان باقي بماند، باعث ورود بيلي روبين به مغز و مسدود شدن رگ های اصلی و عصب های مغزی شده و  آسيب هاي جدي به مغز می زند . بررسي و درمان هاي اوليه و زودهنگام زردي نوزادان مي تواند از بروز اين عوارض جدي جلوگيري كند. از عوارض به موقع درمان نشدن زردي مي توان به فلج مغزي، عقب ماندگي ذهني، حملات صرعي، اشكال در تعادل حركتي، ناهنجاري هاي دنداني و ناشنوايي اشاره كرد كه ديگر قابل درمان نيستند. پس با مشاهده اولين نشانه هاي زردي در نوزادتان بلافاصله به متخصص نوزادان مراجعه کرده و مراحل درمان و استفاده از دستگاه های فتوتراپی را آغاز نمایید .

نوزادانی که به زردی دچار می شوند ابتدا صورت و چشمانشان زرد رنگ می شود که زیاد نگران کننده نیست البته مراجعه به پزشک متخصص نوزاد بهتر است . اگر میزان زردی در نوزاد افزایش پیدا کند سایر اندام نوزاد به ترتیب از گردن به سمت سینه ، شکم و در نهایت پا و کف پای نوزاد نیز زرد می شود که در این مرحله پیگیری جهت درمان امری الزامی می شود .

در صد های زردی در نوزادان با وزن و سن های مختلف نوزادان در ارتباط مستقیم می باشد . به عنوان مثال میزان بیلی روبین 13 میلی گرم در دسی لیتر برای یک نوزاد 2 کیلوگرمی و 2 روزه می تواند خطرناک باشد ولی همین میزان برای یک نوزاد 3 کیلوگرمی، ده روزه، خطرناک نیست.

ولی به طور معمول و رایج برای زردی های بالای10 میلی گرم در دسی لیتر حداقل یک روز استفاده از دستگاه فتوتراپی توصیه      می شود . در درمان زردی مهمترین نکته پایین آوردن زردی در کمترین زمان ممکن به زیر 7 میلی گرم در دسی لیتر می باشد .

نحوه درمان زردی :

امروزه در تمام دنیا درمان زردی با استفاده از دستگاه های فتوتراپی با طیف خاصی از نور (460 نانومتر)که منابع مختلفی از جمله لامپ های فلورسنت مخصوص و led قابلیت تولید آن را دارند انجام می گیرد . این دستگاه ها نمونه های مختلف بیمارستانی و خانگی دارند که هر کدام جهت درمان موارد مختلفی از زردی نوزادان مناسب می باشد که تشخیص آن با پزشک متخصص نوزاد می باشد . نور آفتاب یا نور مهتابی‌های معمولی هیچ‏گونه تاثیری در کاهش زردی و درمان آن ندارد . همچنین در مورد نوع تغذیه مادر، مصرف غذاهای گرم مانند ادویه یا خرما تاثیری در زردی نوزاد ندارد . ترنجبین و شیر خشت بیشتر سبب افزایش دفع مدفوع شده و تاثیر بسزایی در کاهش میزان زردی ندارد و هیچ گاه نباید نوزاد را صرفا با این مواد تحت درمان قرار داد البته در کنار استفاده از دستگاه میتواند مفید باشد و حتما با پزشک مشاوره شود.

نور دستگاه های فتوتراپی با طیف خاصی که دارند در خون نوزاد مبتلا به زردی نفوذ کرده و باعث تجزیه بیلی روبین موجود در خون به شکل قابل دفع آن می شود که این فرآیند در نوزادان با درصد های مختلف زردی از یک روز تا پنج روز طول می کشد که در این مدت ممکن است به دلیل دفع بیلی روبین از طریق مدفوع ، مدفوع نوزاد شل و سبز رنگ باشد که طبیعی می باشد . استفاده از موادی که باعث افزایش دفع مدفوع در نوزاد می شود می تواند در سرعت درمان کمک کند .

زردي نوزادي

بيشتر از نيمي از نوزادان پس از بدنيا آمدن دچار درجاتي از زردي مي شوند. اين زردي در پوست و سفيدي چشم معمولاً در طي هفته اول تولد پيدا شده و شكل و رنگ خاصي به نوزاد مي دهد. اين حالت را زردي نوزادان ناميده اند. در بسياري از موارد اين زردي طبيعي بوده و پس از چند روز از بين مي رود و نشان دهنده بيماري مهمي نمي باشد. علت زردي در نوزادان افزايش يك ماده رنگي زرد مايل به سبز بنام بيلي روبين در خون مي باشد. اين ماده رنگي بعلت تخريب طبيعي گلبول هاي قرمز در بدن ايجاد شده و كبد اين ماده را از خون برداشت كرده و پس از تغييراتي درآن، اين ماده توسط كليه ها و با ادراردفع شده و قسمتي از آن نيز از راه صفرا با مدفوع دفع مي شود. اگر كبد قدرت برداشت و تغيير شكل اين ماده رنگي را نداشته باشد يا از توانايي كبد كاسته شده باشد، ميزان اين ماده رنگي زرد در خون افزايش پيدا كرده و در تمامي نسج هاي بدن وارد و رنگ اين نسوج (مثل پوست و سفيدي چشم) زرد مي شود.

نوزادي كه زردي دارد چنانچه با شير مادر تغذيه شود، امكان دارد كه زردي اش بيشتر شود، اگر نوزاد يك بيماري زمينه اي داشته باشد، امكان دارد كه زردي ايجاد شده شديدتر پيدا شود. بطور مثال اگر مادري گروه RH خوني منفي داشته باشد و گروه خوني همسرش RH مثبت باشد، امكان دارد كه جنين گروه خوني RH مثبت پيدا كند و اين مغايرت گروه خوني جنين و مادر معمولاً در فرزند دوم به علت وجود مواد ضد RH در خون مادر، مي تواند موجب خراب شدن سريع گلبول هاي قرمز جنين شده و جنين فوت شود و در صورتي كه فوت جنين ايجاد نشود، نوزاد با زردي بسيار شديد (بعلت تخريب گلبولهاي قرمز و ايجاده ماده بيلي روبين بمقدار زياد) دنيا بيايد. همين حالت ممكنست در ناسازگاري گروه هاي خوني ABO بين مادر و جنين نيز ايجاد شود.

از موارد ديگر ايجاد زردي در نوزاد، عفونت هاي جنين در رحم مي باشد، خيلي از عفونت ها از جفت عبور نكرده و به جنين نمي رسند ولي بعضي ميكروب ها و ويروس ها قابليت عبور از جفت را داشته و در جنين باعث عفونتي مي شوند كه علاوه بر ضايعات متعدد، تخريب گلبولي نيز ايجاد مي كنند.

كبد نوزاد پس از بدنيا آمدن، معمولاً بطور طبيعي نارسا بوده و توانايي برداشت كامل بيلي روبين ايجاد شده را ندارد و پس از چند روز، فعاليت كبد نرمال مي شود و بدنبال آن، زردي از بين ميرود. در موارد بسيار نادري، مجاري صفراوي در جنين ساخته نشده و بنابر اين صفرا كه حاوي بيلي روبين است از كبد نمي تواند خارج شود و در نتيجه نوزاد دچار زردي بسيار شديدي مي شود.

در بيشتر نوزاداني كه به موقع دنيا آمده اند و زردي دارند،‌ پوست و سفيدي چشم نوزاد زرد رنگ است و علامت ديگري وجود ندارد ولي اگر ميزان بيلي روبين خون از مقدار خاصي بيشتر شود خواب آلودگي و بي اشتهايي پيدا مي شود. چنانچه ميزان زردي از حد معيني بيشتر شده و مدت زماني طول بكشد، نوزاد دچار صدمات مغزي و شنوايي مي شود. اگر مجاري صفراوي نوزاد ساخته نشده باشد و درمان دير انجام شود، نوزاد فوت خواهد كرد.

تشخيص چگونه است؟

ابتدا از نوزاد نمونه خون گرفته شده و ميزان بيلي روبين آن مشخص مي شود (در حال حاضر در بعضي از آزمايشگاه ها وسايلي وجود دارد كه بدون خونگيري واز روي رنگ نرمه گوش نوزاد ميزان بيلي روبين خون را مشخص مي كنند). قدم دوم بررسي بيمار از نظر وجود بيماريهاي زمينه اي مي باشد.

بسياري از نوزادان با زردي خفيف احتياج به هيچ درماني ندارند، اگر ميزان بيلي روبين بالا باشد، از نور درماني استفاده مي شود. بعضي لامپها (مخصوصاً لامپ هاي فلورسنت) مقدار زيادي اشعه ماوراء بنفش ايجاد مي كنند، اشعه ماوراء بنفش پس از بر خورد با پوست نوزاد باعث تبديل بيلي روبين به يك ماده بي ضرر مي شود. در موقع نور درماني بايد چشم هاي نوزاد پوشيده شود، زيرا اين اشعه براي چشم ايجاد عارضه ميكند. اگر علت زردي مغايرت RH خون مادر يا بچه باشد و يا ميزان بيلي روبين رو به افزايش باشد، تعويض خون نوزاد انجام مي شود. در موارد نادري كه مجاري صفراوي نوزاد ساخته نشده باشد بايد در همان روزهاي اول زردي، عمل جراحي انجام شود.

چنانچه زردي زياد نباشد، خوراندن شير كمكي به مقدار زياد باعث افزايش دفع بيلي روبين از راه مدفوع شده و زردي كمتر مي شود.

معمولاً زردي هايي كه شديد نيستند و به مدت طولاني باقي نمي مانند (در همان هفته اول پيدا شده و از بين مي روند) عارضه اي در نوزاد ايجاد نمي كنند. با زردي هاي شديد و طولاني مدت نوزاد دچار كاهش شنوايي يا كري كامل شده و امكان صدمات مغزي شديد و عقب ماندگي ذهني وجود دارد.

بعضي داروها مي توانند با فعال كردن كار كبد نوزاد باعث برداشت بيشتر بيلي روبين توسط كبد شده و مي تواند زردي را كاهش دهند كه در صورت لزوم توسط پزشك تجويز خواهد شد.

مصرف بعضي از داروها مخصوصاً كوتريموكسازول توسط خانم باردار در آخرين روزهاي حاملگي مي تواند روي كبد جنين اثر گذاشته و پس از به دنيا آمدن نوزاد باعث زردي شديد شود.